Bosh sahifa > Bank tizimiga oid qonun hujjatlari > Prezident qarorlari >

O'ZBEKISTON RESPUBLIKASI PREZIDENTINING QARORI
2005 yil 5 avgust, PQ-147-son

"Banklardagi depozit hisobvaraqlardan naqda pul to'lovlarini uzluksiz ta'minlash kafolatlari to'g'risida”

 Tijorat banklari va ularning filiallari aholi hamda xo'jalik yurituvchi sub'ektlarning mablag'larini depozitlarga jalb etib, ularni aylanmaga qo'yib va shu hisobdan bank daromad olib, amalda omonatchilar hisobiga manfaat ko'rib, ayni vaqtda o'zlarining omonatchilar oldidagi to'g'ridan-to'g'ri majburiyatlarini aniq bajarmasdan, ularning qonuniy talablari va ehtiyojlariga befarq qarayotganliklari, buning ustiga omonatchilarning buyurtmalarini qondirish chog'ida o'z mavqeini suiiste'mol qilib, ularning manfaatlarini pisand qilmasliklari mutlaqo yo'l qo'yib bo'lmaydigan holatlar deb hisoblansin.

O'zbekiston Respublikasi Markaziy banki va Tashqi iqtisodiy faoliyat milliy bankining viloyat va shahar bo'limlari faoliyatida ham xuddi shunday holatlar mavjuddir.

Shuni nazarda tutish kerakki, bunday munosabat banklarga nisbatan ishonchga putur etkazmoqda, omonatchilarning asosli noroziligiga sabab bo'lmoqda, aholi, tadbirkorlar va biznesmenlarni, xo'jalik yurituvchi sub'ektlarning bo'sh mablag'larini tijorat banklaridagi depozitlarga qo'yishni cheklab, ularni jalb etishni rag'batlantirmaydi, naqd pulning bankdan tashqari aylanmasini qisqartirishga yordam bermaydi, butun pul muomalasi tizimini beqarorlashtirib mamlakatga katta iqtisodiy ziyon etkazmoqda.

Ko'rsatib o'tilgan kamchiliklarni batamom tugatish, naqd pul muomalasini yanada mustahkamlash, naqd pul mablag'larining bankdan tashqari aylanmasini qisqartirish, xo'jalik yurituvchi sub'ektlarning banklardagi depozit hisobvaraqlaridan naqd pullar banklar tomonidan uzluksiz berib borilishini ta'minlash maqsadida:

1. Tijorat banklari tomonidan aholi va xo'jalik yurituvchi sub'ektlarning bo'sh pul mablag'larini banklardagi depozit hisobvaraqlarga jalb etishni rag'batlantirish hamda birinchi talab bo'yicha ularning hisobvaraqlaridan naqd pullar cheklovsiz berilishini amalga oshirish bo'yicha olib borilayotgan ishlar qoniqarsiz deb hisoblansin.

O'zbekiston Respublikasi Markaziy banki tijorat banklari xodimlarining byurokratik, sansalorlik, loqaydlik va ta'magirlik hollarini juda qisqa muddatlarda tugatish uchun qonunda va amaldagi normativ-huquqiy hujjatlarda unga berilgan barcha ta'sir ko'rsatish mexanizmlari va vositalaridan keng foydalansin.

2. O'zbekiston Respublikasi Markaziy banki, tijorat banklari 2005 yilning 1 sentyabrigacha aholi, xo'jalik yurituvchi sub'ektlar, jismoniy va yuridik shaxslarga ularning talabi bo'yicha naqd pullar uzluksiz berilishini ta'minlash maqsadida banklardagi depozit hisobvaraqlarda bo'lgan pul mablag'larini berish tartibi va amaldagi nizomni qayta ko'rib chiqish borasida zarur choralar ko'rsin.

Aholi va xo'jalik yurituvchi sub'ektlarga depozit hisobvaraqlardan naqd pullar uzluksiz berilishi tijorat banklarining chorak, yarim yillik va yillik ish yakunlarini sarhisob qilishda ular faoliyati samaradorligi va ishonchliligini baholashning eng muhim mezonlaridan biri deb hisoblansin.

3. O'zbekiston Respublikasi Markaziy banki va tijorat banklarining, ish yakunlarini ko'rib chiqish vaqtida, aholi va xo'jalik yurituvchi sub'ektlarga banklarning depozit hisobvaraqlaridan naqd pullarni kechiktirmay to'lash borasida o'rnatilgan tartib bir necha marta (oyiga uch martadan ko'proq) buzilgan taqdirda tijorat banklari hududiy bo'limlari va filiallarining rahbarlari egallab turgan lavozimidan ozod qilinishi lozimligi to'g'risidagi takliflari qabul qilinsin.

Naqd pul mablag'lari uzluksiz berib borilishini ta'minlash uchun tijorat banklarining rahbarlari hamda mansabdor shaxslarini rag'batlantirish va javobgarligini oshirish tartibi to'g'risidagi nizom ilovaga* muvofiq tasdiqlansin.

* Ilova rus tilidagi matnda berilgan.

4. O'zbekiston Respublikasi Markaziy banki naqd pul mablag'lari berishni muntazam kechiktirish hollari mavjud bo'lganida tijorat banklariga nisbatan qattiq javobgarlik choralari, hatto bank operatsiyalarini amalga oshirish huquqini beradigan litsenziyani qaytarib olish choralarini qo'llasin.

5. Naqd pullar uzluksiz to'lanishini ta'minlash maqsadida:

tijorat banklari o'z bo'linmalarida naqd pul mablag'lariga bo'lgan talab tezkorlik bilan to'ldirilishini va mijozlarning buyurtmalari qondirilishini ta'minlaydigan naqd pul zaxirasini yaratsin;

O'zbekiston Respublikasi Markaziy banki naqd pullarning mintaqaviy zaxira jamg'armalarini tashkil qilsin.

6. O'zbekiston Respublikasi Markaziy banki:

tijorat banklarini ularning Markaziy bankdagi vakillik hisobvaraqlaridagi mablag'lar doirasida, zarur hollarda O'zbekiston Respublikasi Markaziy bankining hisob-kitob-kassa markazlaridagi zaxira jamg'armalaridan foydalangan holda naqd pul mablag'lari bilan cheklanmagan miqdorda ta'minlab tursin;

naqd pulga bo'lgan talabni uzluksiz ta'minlashni nazarda tutib, respublika mintaqalari o'rtasida naqd pul mablag'larini tezkor qayta taqsimlashni amalga oshirsin;

tijorat banklari bilan birgalikda tijorat banklarining filiallaridagi naqd pul zaxiralari hajmining eng kam miqdorini tasdiqlasin hamda majburiy zaxiralar bo'yicha talablarni hisob-kitob qilish chog'ida umuman bank bo'yicha amaldagi zaxiralar summasini hisobga olsin.

7. O'zbekiston Respublikasi Markaziy banki, tijorat banklari:

o'z tuzilmalarida naqd pul mablag'lari berilishi monitoringi bo'yicha maxsus bo'linmalar tashkil qilsin;

naqd pulni qonuniy berishdan bosh tortish hollari qayd etilishi va nazorat qilinishi yuzasidan indikatorlar ishlab chiqsin va shular asosida tegishli oylik hisobotni joriy etsin.

Quyidagilar mazkur bo'linmalarning asosiy vazifalari etib belgilansin:

kundalik naqd pul mablag'lari kelib tushishi ustidan doimiy monitoringni amalga oshirish, shuningdek naqd pul hisob-kitoblarining holatini tahlil qilish, naqd mablag'larni to'lash holati, ularni berishni kechiktirish hollari mavjudligi to'g'risida har oylik hisobotlarni taqdim etish;

naqd pul zaxiralari holati va ulardan foydalanishni tezkorlik bilan boshqarish, shuningdek bo'sh naqd mablag'lar etarli hajmda bo'lishini ta'minlash maqsadida ulardan oqilona foydalanish;

bank mijozlarining naqd pul mablag'larini cheklovsiz va uzluksiz berish masalalari bo'yicha murojaat va shikoyatlarini ko'rib chiqish hamda ular yuzasidan zudlik bilan choralar ko'rish, tijorat banklarining bo'limlari va filiallarida ushbu masalalar yuzasidan tekshirishlar o'tkazish;

tijorat banklari mansabdor shaxslarining aholi va xo'jalik yurituvchi sub'ektlarning depozit hisobvaraqlaridan naqd pullar uzluksiz berilishiga oid talablar bajarilishini ta'minlash borasidagi faoliyati natijalariga ko'ra ularni rag'batlantirish yoki javobgarlik choralari qo'llash bo'yicha takliflar tayyorlash.

Naqd pullarni berish masalalariga tezkorlik bilan e'tibor qaratish uchun har bir mintaqada mijozlarning arizalarini, shu jumladan «ishonch telefoni» orqali murojaatini ko'rib chiqish va kelib tushayotgan murojaatlar darhol tekshirilishi tashkil qilinsin.

8. O'zbekiston Respublikasi Markaziy banki aholi va xo'jalik yurituvchi sub'ektlarning depozit hisobvaraqlaridan naqd pul so'zsiz va cheklovsiz to'lanishini ta'minlash borasidagi ishlarning ahvolini har chorakda umumlashtirib, O'zbekiston Respublikasi Prezidenti devoniga axborot berib borsin.

9. O'zbekiston Respublikasi Davlat soliq qo'mitasi:

bankdan tashqari aylanmani cheklash bo'yicha qabul qilingan qarorlarning amalga oshirilishi, xo'jalik yurituvchi sub'ektlar tomonidan tovarlar sotish, ish va xizmat ko'rsatishdan tushadigan naqd pul tushumlarini bank kassalariga to'liq topshirilishi ustidan nazoratni kuchaytirsin;

bank kassalariga topshirilgan naqd-savdo tushumi bilan chakana tovar oboroti va pulli xizmatlarni amaldagi hajmlari o'rtasida mutanosiblik bo'lishi, shuningdek chakana savdo va xizmat ko'rsatish sohasi korxonalari nazorat-kassa mashinalari va hisob-kitob terminallaridan majburiy foydalanish ustidan qattiq nazorat o'rnatsin. Plastik kartochkalardan foydalangan holda to'lovni qabul qilishdan huquqqa zid tarzda bosh tortish faktlari aniqlangan hollarda aybdor shaxslarga nisbatan qonun hujjatlariga muvofiq javobgarlik chorasi ko'rilsin.

10. O'zbekiston Respublikasi Adliya vazirligi Markaziy bank hamda boshqa manfaatdor vazirliklar va idoralar bilan birgalikda bir oy muddatda:

ushbu qaror qabul qilinishi munosabati bilan amaldagi qonunlarga o'zgartish va qo'shimchalar to'g'risida Vazirlar Mahkamasiga takliflar kiritsin;

idoraviy normativ-huquqiy hujjatlar mazkur qarorning qoidalariga muvofiqlashtirilishini ta'minlasin.

11. Ushbu qarorning ijrosini nazorat qilish O'zbekiston Respublikasining Bosh vaziri Sh.M. Mirziyoev va O'zbekiston Respublikasi Markaziy bankining Raisi F.M. Mullajonov zimmalariga yuklansin.

O'zbekiston Respublikasi Prezidenti
 I. KARIMOV

Toshkent sh.